Co to jest ryczałt i jak działa?
Ryczałt to forma opodatkowania, w której podatek liczysz od przychodu, a nie od dochodu — kosztów nie odliczasz w ogóle. Stawka zależy od rodzaju działalności i wynosi od 2% do 17%. Od przychodu odejmiesz tylko zapłacone składki społeczne i połowę zapłaconej składki zdrowotnej.
To odwrócenie logiki, do której przyzwyczaja skala podatkowa. Na skali liczysz dochód — przychód minus koszty — i od niego płacisz podatek. Na ryczałcie koszty nie istnieją jako kategoria podatkowa: kupujesz laptop, płacisz za biuro, jeździsz samochodem, ale w rozliczeniu żaden z tych wydatków nie zmniejsza podstawy. W zamian stawka jest znacznie niższa.
Jak wygląda rozliczenie miesiąca
- 1
Zapisujesz przychód w ewidencji
Każdą sprzedaż, z datą i z przypisaną stawką ryczałtu. Przychód powstaje w dniu wykonania usługi lub wydania towaru — nie w dniu, w którym klient zapłacił.
- 2
Odejmujesz zapłacone składki
Składki społeczne w całości, składkę zdrowotną w 50%. Liczy się to, co faktycznie zapłaciłeś w tym roku — nie to, co jest należne.
- 3
Zaokrąglasz i mnożysz przez stawkę
Podstawę zaokrąglasz do pełnych złotych, mnożysz przez stawkę właściwą dla Twojej działalności i wynik znów zaokrąglasz do pełnych złotych.
- 4
Płacisz do 20.
Do 20. dnia następnego miesiąca, na mikrorachunek podatkowy. Za grudzień — do 20 stycznia następnego roku.
Przychód 18 000 zł netto, pełny ZUS, składka zdrowotna z drugiego progu.
- Przychód
- 18 000,00 zł
- − składki społeczne (zapłacone)
- − 1926,76 zł
- − 50% składki zdrowotnej
- − 415,29 zł
- Podatek 12% od zaokrąglonej podstawy
- ≈ 1 883 zł
Ten sam przychód na skali podatkowej dałby inny wynik — ale dopiero po uwzględnieniu kosztów, których na ryczałcie nie ma. Dlatego porównanie form opodatkowania nigdy nie sprowadza się do porównania samych stawek.
Stawki ryczałtu
| Stawka | Czego dotyczy | Podstawa |
|---|---|---|
| 17% | wolne zawody wykonywane osobiście | art. 12 ust. 1 pkt 1 |
| 15% | zamknięty katalog usług: reklama, doradztwo w zarządzaniu, usługi prawne i księgowe poza wolnym zawodem, przetwarzanie danych, finansowe, fotograficzne | art. 12 ust. 1 pkt 2 |
| 14% | opieka zdrowotna, usługi architektoniczne i inżynierskie, specjalistyczne projektowanie | art. 12 ust. 1 pkt 2a |
| 12% | usługi związane z oprogramowaniem | art. 12 ust. 1 pkt 2b |
| 10% | kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek | art. 12 ust. 1 pkt 3 |
| 8,5% / 12,5% | najem, zakwaterowanie, prace badawczo-rozwojowe — 12,5% powyżej 100 000 zł rocznie | art. 12 ust. 1 pkt 4 |
| 8,5% | pozostała działalność usługowa, edukacja, gastronomia z alkoholem powyżej 1,5% | art. 12 ust. 1 pkt 5 |
| 5,5% | działalność wytwórcza, roboty budowlane, przewóz ładunków taborem powyżej 2 ton | art. 12 ust. 1 pkt 6 |
| 3% | handel, gastronomia bez alkoholu, sprzedaż składników majątku firmy | art. 12 ust. 1 pkt 7 |
| 2% | sprzedaż własnych produktów rolnych przetworzonych nieprzemysłowo | art. 12 ust. 1 pkt 8 |
Stawkę wyznacza rodzaj faktycznie wykonywanej usługi, nie kod PKD i nie nazwa zawodu. Jak to sprawdzić, opisujemy w artykule jak ustalić stawkę ryczałtu.
Kto może rozliczać się ryczałtem
- Przychód za rok poprzedni nie przekroczył 8 517 200 zł — równowartości 2 000 000 EUR po kursie 4.2586 PLN/EUR z 1 października roku poprzedzającego.
- Nie prowadzisz działalności wyłączonej w art. 8 ustawy — m.in. apteki, kantoru, handlu częściami do pojazdów, wytwarzania wyrobów akcyzowych.
- Nie świadczysz usług na rzecz byłego pracodawcy, dla którego w tym lub poprzednim roku wykonywałeś w ramach etatu te same czynności.
Co zyskujesz, a co tracisz
| Ryczałt | Skala podatkowa | |
|---|---|---|
| Podstawa | przychód | dochód (przychód − koszty) |
| Stawki | 2% – 17%, zależnie od działalności | 12% i 32% |
| Koszty | nie odliczasz | odliczasz |
| Kwota wolna | brak | 30 000 zł |
| Rozliczenie z małżonkiem | nie | tak |
| Ulga na dziecko | nie z tego źródła | tak |
| Ewidencja | ewidencja przychodów | KPiR |
| Zeznanie roczne | PIT-28 | PIT-36 |
Traktowanie stawki jak cechy zawodu
Programista, który poza kodowaniem prowadzi szkolenia, ma dwie stawki: 12% od usług związanych z oprogramowaniem i 8,5% od szkoleń. Zastosowanie jednej stawki do całości jest błędem w obie strony.
Liczenie przychodu kasowo
Przychód powstaje z chwilą wykonania usługi, nie zapłaty. Faktura z grudnia zapłacona w styczniu to przychód grudnia.
Odliczanie składek należnych zamiast zapłaconych
Odliczasz to, co realnie wyszło z konta w danym roku. Grudniowa składka zapłacona 20 stycznia odlicza się w kolejnym roku podatkowym.
Kalkulator ryczałtu 2026
Stawka 1
Suma wpłat w roku podatkowym — nie kwot należnych.
Odliczysz połowę tej kwoty.
Ryczałt za rok
18 228 zł
Wyliczenie według reguł PL-2026.1: odliczenie 50% zapłaconej składki zdrowotnej (art. 11 ust. 1a), proporcjonalny podział odliczeń przy kilku stawkach (art. 11 ust. 3) i zaokrąglenia do pełnych złotych (art. 63 § 1 Ordynacji podatkowej).
Najczęstsze pytania
Czy na ryczałcie można odliczyć jakiekolwiek koszty?
Kosztów uzyskania przychodu — nie. Od przychodu odliczysz zapłacone składki społeczne, 50% zapłaconej składki zdrowotnej, a także niektóre ulgi z ustawy o PIT stosowane odpowiednio, m.in. wpłaty na IKZE i darowizny.
Czy ryczałtowiec może być VAT-owcem?
Tak, to dwie niezależne rzeczy. Forma opodatkowania dochodu nie ma związku z VAT. Możesz być na ryczałcie i korzystać ze zwolnienia z VAT do 240 000 zł, albo być czynnym podatnikiem VAT.
Kiedy wybiera się ryczałt?
Przy rejestracji w CEIDG albo w oświadczeniu do naczelnika urzędu skarbowego złożonym do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu pierwszego przychodu w roku. Jeśli pierwszy przychód jest w grudniu — do końca roku.
Czy ryczałt można łączyć z etatem?
Tak. Dochody z etatu rozliczasz na PIT-37 według skali, a przychody z działalności na PIT-28. Etat z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym zwalnia Cię ze składek społecznych z działalności — składkę zdrowotną z działalności płacisz nadal.
Źródła i weryfikacja
Sprawdzone 2026-09-07
Ten temat bezpośrednio wpływa na wysokość podatku albo składek. Sprawdziliśmy go w źródłach wskazanych niżej — ale Twoja sytuacja może zawierać okoliczność, której nie znamy.
Kwoty i limity w tym artykule zmieniają się co roku — sprawdź, czy rok w tytule i w tabelach jest tym, którego dotyczy Twoje rozliczenie.
- UstawaUstawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów (Dz.U. 2025 poz. 843)
- Administracjabiznes.gov.pl — ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
- Administracjapodatki.gov.pl — ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. W sprawach indywidualnych rozstrzygające są przepisy i interpretacja właściwego organu.